IMF ve DTÖ uyardı

Orta Doğu’da yaşanan çatışmalarda İran’ın Hürmüz Boğazı’nı silah olarak kullanmasının ardından, uzmanlar gıdaya erişimde yaşanabilecek sorunlar konusunda uyardı. Küresel ticaretin kalbi Orta Doğu’daki gerilimle birlikte yeniden sıkışıyor. Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ), bölgede tırmanan çatışmaların yalnızca enerji piyasalarını değil, doğrudan gıda güvenliğini de tehdit eden zincirleme bir krizi tetikleyebileceği uyarısında bulundu. Kuruma göre enerji fiyatlarındaki sert yükseliş; üretimden lojistiğe kadar tüm süreçleri pahalılaştırarak gıda arzını kırılgan hale getiriyor. TÜKETİCİ VE İŞLETMELER ÜZERİNDEKİ BASKILAR ARTACAK DTÖ’nün ilk kadın ve Afrikalı Genel Direktörü Ngozi Okonjo-Iweala, artan enerji maliyetlerinin sadece ticaret hacmini daraltmakla kalmadığını, aynı zamanda tüketici fiyatları ve işletmeler üzerindeki baskıyı büyüterek çok katmanlı bir risk oluşturduğunu vurguladı. Krizin odak noktalarından biri ise küresel enerji ve ticaretin en kritik geçişlerinden biri olan Hürmüz Boğazı oluyor. Bu hatta yaşanabilecek en küçük aksama bile yalnızca petrol ve doğalgaz akışını değil, tarımsal üretimin bel kemiği olan gübre sevkiyatını da sekteye uğratıyor. DTÖ verilerine göre dünya gübre ihracatının yaklaşık üçte biri bu dar geçitten geçiyor. Bu durum başta Hindistan, Brezilya ve Tayland olmak üzere büyük tarım üreticilerini doğrudan risk altına sokuyor. GÜBRE SEVKİYATINDAKİ AKSAMA GIDA FİYATLARINA VURACAK Gübreye erişimde yaşanacak kesintilerin kısa sürede üretim düşüşü ve fiyat artışı olarak geri dönmesi beklenirken, benzer bir uyarı da Uluslararası Para Fonu (IMF) cephesinden geldi. IMF Sözcüsü Julie Kozack, Hürmüz’deki aksamanın küresel enerji arzını sekteye uğrattığını ve son bir ayda petrol ile doğalgaz fiyatlarında yüzde 50’yi aşan artış yaşandığını açıkladı. Kozack’a göre taşımacılıkta yaşanan sorunlar ve gübre sevkiyatındaki gecikmeler, gıda fiyatlarını doğrudan yukarı çekiyor ve küresel enflasyon baskısını artırıyor. BÖLGE HALKININ GIDAYA ERİŞİMİ TEHLİKEDE IMF hesaplamalarına göre, enerji fiyatlarındaki her yüzde 10’luk artış, küresel enflasyonu yaklaşık 40 baz puan yükseltiyor. Bu artış yalnızca fiyatları değil, üretim kapasitesini de aşağı çekiyor. Tarımda kullanılan gübre, sulama ve lojistik maliyetlerinin artması; özellikle dışa bağımlı ekonomiler için daha ağır sonuçlar doğuruyor. Krizin etkileri en hızlı ve sert şekilde Körfez ülkelerinde hissediliyor. Gıda tüketiminin yüzde 80 ila 90’ının ithalata bağlı olduğu bu bölgede, sadece Körfez ülkelerinin 60 milyondan fazla nüfusu var. Bölge halkı ciddi bir tedarik riskiyle karşı karşıya. Uzmanlar, bu tablonun yalnızca fiyat artışıyla sınırlı kalmayabileceği, arz daralmasının özellikle kırılgan ülkelerde açlık riskini derinleştirebileceği uyarısında bulunuyor. Hem DTÖ hem de IMF’ye göre tablonun ne kadar ağırlaşacağını belirleyecek temel faktör, çatışmanın süresi ve şiddeti olacak. Hürmüz Boğazı üzerindeki aksamaların uzaması halinde, küresel ekonomi sadece enerji krizini değil, daha derin ve kalıcı bir gıda güvenliği krizini de aynı anda yaşamak zorunda kalabilir.