İran'dan sürpriz çıkış

İran İslam Cumhuriyeti, Hürmüz Boğazı'nın kullanımı için Avrupa, Asya ve Arap ülkeleriyle doğrudan anlaşma yapmaya hazır olduğunu duyurdu.  İran İslam Cumhuriyeti, Hürmüz Boğazı'ndaki abluka nedeniyle derin bir enerji krizi yaşayan Avrupa Birliği ülkelerine stratejik bir teklif sundu. Hükümet Bilgi Konseyi Başkanı Elias Hazrati'nin yaptığı açıklamaya göre Tahran, boğazın kullanımı konusunda Avrupa devletleri de dahil olmak üzere dünya ülkeleriyle doğrudan ikili anlaşmalar imzalamaya hazır olduğunu bildirdi. 2 Nisan 2026 tarihinde kamuoyuna duyurulan bu hamle, Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump'ın boğaz güvenliğini kullanıcı ülkelere devretme açıklamasının ardından, Brüksel'i Washington ile Tahran arasında zorlu bir tercihe sürükledi. AVRUPA'NIN AĞIRLAŞAN ENERJİ BİLANÇOSU Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalması, Avrupa ekonomisi üzerinde yıkıcı bir mali yük oluşturmaya devam ediyor. Çatışmaların başladığı ilk 30 günlük süreçte Avrupa'nın enerji faturasına 16,2 milyar dolarlık ek maliyet bindiği saptandı. Doğal gaz fiyatlarının yüzde 100, petrol fiyatlarının ise yüzde 60 oranında artmasıyla birlikte, sanayi üretimi ve hane halkı bütçeleri ciddi bir sarsıntı geçirdi. Bir varil dizel yakıtın 200 dolara, altının onsunun ise 5 bin 500 dolara ulaştığı bu kaotik ortamda, İran İslam Cumhuriyeti'nin sunduğu doğrudan geçiş hakkı, Avrupa Birliği için ekonomik bir nefes alma fırsatı olarak değerlendiriliyor. PETRODOLAR SİSTEMİ VE EURO İKİLEMİ Tahran'ın teklifindeki en kritik unsurun, ödemelerin Amerikan doları yerine Euro veya Yuan üzerinden yapılması ihtimali olduğu belirtiliyor. 1974'ten bu yana küresel enerji ticaretini domine eden "petrodolar" sistemine yönelik bu saldırı, Avrupa Birliği'ni finansal bir yol ayrımına getirdi. Avrupa Merkez Bankası Yönetim Konseyi Üyesi Panetta, savaşın sona ermesi durumunda dahi küresel finans sisteminde oluşan hasarın kalıcı olduğunu vurgularken, Deutsche Bank analistleri bu süreci doların rezerv para statüsünü sarsacak bir "tetikleyici" olarak tanımlıyor. Avrupa Birliği'nin bu anlaşmayı kabul etmesi, Washington ile olan stratejik ittifakın finansal temellerini sarsma potansiyeli taşıyor. TRUMP'IN AVRUPA HAMLELERİ PETRODOLAR'IN SONUNU GETİREBİLİR Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump'ın, Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüsefer trafiğinin restorasyonunu doğrudan kullanıcı ülkelerin sorumluluğuna bırakması, Avrupa'da "yalnız bırakılma" hissini pekiştirdi. Kırk ülkenin boğazı tekrar trafiğe açmak için yürüttüğü diplomatik çabaların sonuçsuz kalması, Brüksel'in Tahran ile doğrudan masaya oturma ihtimalini güçlendiriyor. Ancak böylesi bir anlaşmanın, Amerikan yaptırımlarını delmek ve doların 50 yıllık tekelini kırmak anlamına geleceği gerçeği, Avrupa başkentlerinde derin bir sessizliğe neden oluyor. İran İslam Cumhuriyeti'nin bu teklifi aslında Avrupa Birliği'nin "stratejik özerklik" hedefine yönelik bir deneme olarak da kabul ediliyor. Özellikle Trump yönetiminin işe koyulmasından başlayarak günümüze kadar Avrupa'lı liderler Avrupa'nın özerkliği konusunu sıkça dile getiriyorlar. Bu eğilimin Hürmüz konusunda ne kadar etkili olacağı ise henüz belirsiz.