Akademik Başarıyı Ölçmede Aynı Yarış, Farklı Başlangıçlar Adil mi?

BİREBİR HABER köşe yazarı Prof. Dr. Mehmet Şahin, “İki Akademisyen: Süleyman Hoca ile Berk Hoca” başlıklı yazısında akademisyenlerin aynı koşullarda yarıştığı varsayımını eleştirdi. Şahin, akademik başarının yalnızca zekâ, bilgi ve çalışmayla değil; kişinin sahip olduğu ekonomik imkânlar, aile çevresi, kültürel birikim ve sosyal bağlantılarla da şekillendiğini belirtti. İki Akademisyen, İki Ayrı Başlangıç Yazıda Süleyman Hoca, akademik hayatta yolunu kendi emeğiyle açmaya çalışan bir akademisyen olarak anlatılıyor. Yabancı dil sınavlarında güçlük yaşayan, güçlü bir sosyal çevreye sahip olmayan ve kendisine kapı açabilecek ilişkilerden yoksun bulunan Süleyman Hoca; bilgisi, sabrı ve bireysel çabasıyla ilerlemeye çalışıyor. Berk Hoca ise eğitimli ve ekonomik açıdan güçlü bir ailede büyüyen, iyi okullarda okuyan, özel yabancı dil eğitimi alan ve yurt dışı deneyimi kazanan bir akademisyen olarak tasvir ediliyor. Üniversite çevrelerini küçük yaşlardan itibaren tanıyan Berk Hoca, akademik yarışa daha geniş imkânlarla başlıyor. Aynı Terazi Ne Kadar Adil? Prof. Dr. Mehmet Şahin, başlangıç koşulları birbirinden tamamen farklı olan iki akademisyenin yalnızca yabancı dil puanları, yayınları, unvanları ve ulaştıkları konum üzerinden karşılaştırılmasının adil olmayacağını savunuyor. Şahin’e göre akademide sonuçlar değerlendirilirken kişinin yarışa nereden başladığı çoğu zaman dikkate alınmıyor. Sistem bitiş çizgisindeki sıralamaya odaklanırken akademisyenlerin aşmak zorunda kaldıkları ekonomik, sosyal ve kültürel engeller görünmez hâle geliyor. Akademik Başarıdaki Görünmeyen Sermaye Yazıda Pierre Bourdieu’nün sermaye yaklaşımına gönderme yapılarak başarının arkasındaki farklı imkânlara dikkat çekiliyor. Aileden gelen ekonomik destek, yabancı dil eğitimi, kültürel birikim, sosyal ilişkiler ve akademik çevrelere erişim, bireyin yolculuğunu kolaylaştırabilen görünmeyen sermaye biçimleri olarak değerlendiriliyor. Bir akademisyenin konferanslarda nasıl davranacağını, kimlerle ilişki kuracağını ve akademik çevrelerin yazılı olmayan kurallarını önceden bilmesi önemli bir avantaj sağlayabiliyor. Şahin, bu bilgilerin her zaman ders kitaplarından öğrenilmediğini, kimi zaman aile ve sosyal çevre aracılığıyla aktarıldığını vurguluyor. İmkânsızlıklar Romantikleştirilmemeli Şahin, ekonomik ve sosyal dezavantajların romantikleştirilmesine de karşı çıkıyor. Yoksulluktan gelmenin kişiyi otomatik olarak başarılı veya erdemli yapmadığını, ayrıcalıklı bir ailede yetişmenin de başarısızlık anlamına gelmediğini belirtiyor. Yazının temel eleştirisi, akademisyenleri köylü–kentli, yoksul–zengin veya elit–sıradan biçiminde karşı karşıya getirmekten ziyade başlangıç koşullarındaki farklılıkların kabul edilmesine dayanıyor. Eşitlik ile Adalet Arasındaki Fark Prof. Dr. Mehmet Şahin, herkese aynı imkânı sunmanın görünüşte eşitlik oluşturabileceğini; ancak kişilerin ihtiyaçları ve başlangıç noktaları farklıysa bunun gerçek anlamda adalet sağlamayabileceğini ifade ediyor. Bu nedenle akademik başarı değerlendirilirken yalnızca “Ne yaptın?” sorusunun yeterli olmadığını savunan Şahin, kişinin nereden geldiğinin, hangi imkânlardan yoksun olduğunun, nelerden vazgeçtiğinin ve kaç engeli tek başına aşmak zorunda kaldığının da dikkate alınması gerektiğini belirtiyor. “Bazıları Önce Merdiveni İnşa Ediyor” Yazıya göre bazı akademisyenler önceden hazırlanmış basamaklardan ilerlerken bazıları başarıya ulaşabilmek için önce o basamakları kendileri oluşturmak zorunda kalıyor. Her iki kişi aynı noktaya ulaşmış görünse bile geride bıraktıkları yollar birbirinden tamamen farklı olabiliyor. Şahin’in değerlendirmesi, akademik başarının yalnızca kimin daha önde olduğuna bakılarak değil, kişinin hangi başlangıç noktasından ne kadar ilerleyebildiği dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiği çağrısında bulunuyor.