Prof. Dr. Mehmet ŞAHİN
Köşe Yazarı
Prof. Dr. Mehmet ŞAHİN
 

Buridan’ın Eşeği ve Köprüsü

Jean Buridan, Orta Çağ’ın en tanınan filozof ve rahiplerinden biridir. Buridan’ı bugüne taşıyan iki paradokstur: Buridan’ın Eşeği ve Buridan Köprüsü paradoksu. Eşek hem aç kalmıştır hem de susuz. Yiyecek de var içecek de. Su ve saman her ikisi de eşeğe eşit uzaklıkta. Hangisini tercih edecek? Buridan’ın aç kalan eşeğinin çok güzel görünen, lezzetli iki ot yığını arasında kalması ve bir türlü karar verememesi versiyonu da var. Sağında bir demet ot ve solunda da aynı kalitede ve miktarda bir demet ot olan eşek her iki demete de tam olarak aynı mesafe uzaklıkta durmaktadır. Aç eşek leziz olduğu belli olan iki ot demetinden hangisini tercih edecek? Sonuçta, her iki versiyonda da iki seçenek arasında kalan ve bir türlü karar veremeyen eşek ölüyor. Eşeği öldüren ne açlık ne de susuzluk. Seçenekler arasında kalması ve seçenek olmayan bir sonuçla karşılaşması. Günlük hayatımızda da Buridan’ın eşeği gibi her gün iki, hatta daha fazla seçenek arasında kalıp sonunda hiçbirini tercih edemediğimiz durumlar çok oluyor. Bir de Buridan’ın Köprüsü hikâyesi var. Sokrates, Platon’un tuttuğu bir köprüden karşıya geçmek ister. Platon karşıya geçme iznini şarta bağlar. Sokrates’e "doğru bir ifadede bulunursan geçmene izin veririm. Ancak yanlış bir ifadede bulunursan seni aşağıdaki suya atarım" der. Platon şartı kabul eder ve şöyle der: "Beni aşağıdaki suya atacaksın.” Sokrates kilitlenir. Eğer Platon, Sokrates'i aşağıdaki suya atarsa, Platon doğru bir ifadede bulunduğu için Sokrates'i aşağıdaki suya atarak sözünü bozmuştur. Platon Sokrates'in geçmesine izin verirse, Platon yanlış bir ifadede bulunduğu için Sokrates'i geçerek sözünü bozmuştur. Platon’u cezalandırırsa, Platon doğruyu söylemiş oluyor. Buridan'ın Köprüsü hikâyesi de mantıksal bir kilitlenmeyi ifade eden bir paradokstur. Her iki hikâye de mantık ve koşullu gelecekler hakkında derin bir felsefi ikilemi temsil etmektedir. Yolun ikiye ayrılması ve bizim hep birini seçmemiz de insan olarak bizim paradoksumuz. İki yoldan başka yol yok mu? Üçüncü, dördüncü, beşinci… Neden hep kilitlenip kalıyor insanoğlu? Two roads diverged in a yellow wood, And sorry I could not travel both Sarı bir ormanda iki yol ayrıldı, Ve ikisini de gidemediğim için üzgünüm Robert Frost (1874-1963)
Ekleme Tarihi: 04 Mayıs 2026 -Pazartesi

Buridan’ın Eşeği ve Köprüsü

Jean Buridan, Orta Çağ’ın en tanınan filozof ve rahiplerinden biridir. Buridan’ı bugüne taşıyan iki paradokstur: Buridan’ın Eşeği ve Buridan Köprüsü paradoksu.

Eşek hem aç kalmıştır hem de susuz. Yiyecek de var içecek de. Su ve saman her ikisi de eşeğe eşit uzaklıkta. Hangisini tercih edecek?

Buridan’ın aç kalan eşeğinin çok güzel görünen, lezzetli iki ot yığını arasında kalması ve bir türlü karar verememesi versiyonu da var. Sağında bir demet ot ve solunda da aynı kalitede ve miktarda bir demet ot olan eşek her iki demete de tam olarak aynı mesafe uzaklıkta durmaktadır. Aç eşek leziz olduğu belli olan iki ot demetinden hangisini tercih edecek?

Sonuçta, her iki versiyonda da iki seçenek arasında kalan ve bir türlü karar veremeyen eşek ölüyor. Eşeği öldüren ne açlık ne de susuzluk. Seçenekler arasında kalması ve seçenek olmayan bir sonuçla karşılaşması.

Günlük hayatımızda da Buridan’ın eşeği gibi her gün iki, hatta daha fazla seçenek arasında kalıp sonunda hiçbirini tercih edemediğimiz durumlar çok oluyor.

Bir de Buridan’ın Köprüsü hikâyesi var.

Sokrates, Platon’un tuttuğu bir köprüden karşıya geçmek ister. Platon karşıya geçme iznini şarta bağlar. Sokrates’e "doğru bir ifadede bulunursan geçmene izin veririm. Ancak yanlış bir ifadede bulunursan seni aşağıdaki suya atarım" der. Platon şartı kabul eder ve şöyle der: "Beni aşağıdaki suya atacaksın.” Sokrates kilitlenir.

Eğer Platon, Sokrates'i aşağıdaki suya atarsa, Platon doğru bir ifadede bulunduğu için Sokrates'i aşağıdaki suya atarak sözünü bozmuştur. Platon Sokrates'in geçmesine izin verirse, Platon yanlış bir ifadede bulunduğu için Sokrates'i geçerek sözünü bozmuştur. Platon’u cezalandırırsa, Platon doğruyu söylemiş oluyor.

Buridan'ın Köprüsü hikâyesi de mantıksal bir kilitlenmeyi ifade eden bir paradokstur. Her iki hikâye de mantık ve koşullu gelecekler hakkında derin bir felsefi ikilemi temsil etmektedir.

Yolun ikiye ayrılması ve bizim hep birini seçmemiz de insan olarak bizim paradoksumuz. İki yoldan başka yol yok mu? Üçüncü, dördüncü, beşinci… Neden hep kilitlenip kalıyor insanoğlu?

Two roads diverged in a yellow wood, And sorry I could not travel both

Sarı bir ormanda iki yol ayrıldı, Ve ikisini de gidemediğim için üzgünüm

Robert Frost (1874-1963)

Yazıya ifade bırak !
Okuyucu Yorumları (0)

Yorumunuz başarıyla alındı, inceleme ardından en kısa sürede yayına alınacaktır.

Yorum yazarak Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve birebirhaber.net sitesine yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
Sitemizden en iyi şekilde faydalanabilmeniz için çerezler kullanılmaktadır, sitemizi kullanarak çerezleri kabul etmiş saylırsınız.