Çocuklarımızı okula gönderdiğimizde okuldan beklentimiz konusunda net olmamız son derece önemlidir. İlköğretimden başlayarak çocuklarımızın edinmesi gereken bilgi ve beceriler konusunda ebeveynlerin elinde veya kafasında bir liste olduğunu sanmıyorum. Bu da normal bir durumdur çünkü eğitim sistemi ebeveynlerin böyle bir istekte bulunmasına izin vermez. Sisteme giriş yapan çocuklarımız sistemim öngördüğü ve programladığı müfredata tabi olmak zorundadır.
Çocuklarımızın düşünme becerilerine sahip olması gerekir mi?
Eleştirel düşünme, yaratıcı düşünme, yansıtıcı düşünme, lateral (yanal) düşünme, ıraksak düşünme, analitik (analiz edici) düşünme, metabilişsel düşünme (üst bilişsel düşünme), özenli düşünme (empatik, güzel düşünme), yakınsak düşünme gibi düşünme becerileri çocuklarımızın içinde yaşadıkları dünyayı anlamaları için gerekli becerilerdir.
Son zamanlarda ülkemizde meydana gelen uluslararası kaynaklı olayları çözümlemede ve anlamlandırmada düşünme becerilerinin ne kadar önemli olduğu anlaşılmaya başladı. Bu nedenle neredeyse herkes, eğitimin temel amaçlarından birincisi olmasına rağmen yeterince öncelik verilmeyen bir amacının öğrencilere eleştirel düşünme becerisini kazandırmak olduğunu kabul etmektedirler.
Eleştirel düşünme, bir konunun olumlu ve olumsuz her iki tarafını da görmeyi sağlar. Bunun için kabul edilen veya doğru olduğuna inanılan fikirleri çürüten yeni fikirlere açık olmak önemlidir. Böylece çocuklarımız tarafsız bir şekilde akıl yürütmeyi öğrenirler. Kendi tezlerini kanıtlarla ispat etme gereği gibi yeni fikirlerin veya iddiaların da kanıtlarla desteklenmesini de gerekli görürler. Ortaya konan yeni fikirlerden ve mevcut olaylar ve gerçeklerden çıkarımlarda bulunarak sonuçlar çıkarmayı öğrenirler. Böylece problem çözme becerisini de kazanmış olurlar.
Düşünme becerileri ve özellikle de eleştirel düşünme beceresi artık dünyanın her yerinde, her kurumda ve özellikle de istihdam sağlayan iş dünyasında aranan bir beceri haline gelmiştir. Bu nedenle iş dünyası da artık eğitim sisteminin düşünme becerileri üzerine odaklanmasını talep etmektedir.
Avrupa Komisyonuna göre 21. Yüzyıl becerilerindeki amaç, herkesin kişisel gelişim, sosyal içerme, aktif vatandaşlık ve istihdam için gerekli temel yeterliliklere sahip olmasını sağlamaktır. Bu yeterlilikler arasında okuryazarlık, aritmetik, bilim ve yabancı diller ile eleştirel düşünme, problem çözme, öğrenmeyi öğrenme, dijital yeterlilik, girişimcilik gibi enine beceriler de yer almaktadır.
21. YY becerilerini genel olarak üç başlık altında ele alınmaktadır. Öğrenme ve Yenilikçi Becerileri başlığı altında İletişim ve iş birliği, Yaratıcılık ve yenilikçilik, Eleştirel düşünme ve problem çözme becerileri yer almaktadır.
Eleştirel düşünme çok küçük yaşta çocukların bile kullanabileceği, buna karşın eğitimli insanların bile başarısız olabileceği bir düşünme biçimidir.
Bilişsel alanda çalışan uzmanlara göre eleştirel düşünme olarak adlandırılan zihinsel faaliyetler aslında üç düşünme türünü içine alır: akıl yürütme, yargı ve karar verme ve problem çözme.
Bir hikâyeyi, bir romanı veya makaleyi okumaya karar vermek eleştirel düşünme değildir. Okunan metinde geçenlere inanıp inanmamaya karar vermek, inandırıcı olup olmadığına karar vermek içinde metinde verilen kanıtlar dikkate alınarak değerlendirme yapılması eleştirel düşünmedir.
Eleştirel düşünmenin adımları olan akıl yürütme, karar verme ve problem çözme içinde bulunduğumuz dijital dünyada ve yaşamda son derece önemli hale gelmiştir.
Düşünemeyen, aklını kullanamayan bireyler başkasının zihinsel kölesi olmaya mahkûmdur. Zihinsel özgürlük, kendi aklını kullanarak düşünebilen, problem çözebilen, emanet akıl kullanma kolaylığından ve yanlışından uzak duran bireylerin hakkıdır.
İslam dini, insanları, Allah’ın varlığını idrak etmek için zihinlerini kullanmaya teşvik eder. İslam, her zaman bilgi, tefekkür ve daha fazla soru sormaktan yana olmuştur.
“…Hiç düşünmüyor musunuz?” (En’âm, 50)
“…Aklınızı kullanmıyor musunuz?” (Bakara, 44)